Sinds het najaar van 2008 werkt De Bezige Bij in nauwe samenwerking met de Toonder Compagnie aan een project van duizelingwekkende proporties: de uitgave van alle verhalen die Marten Toonder tussen 1941 en 1986 schreef over een heer van stand en diens jonge vriend, het befaamde tweetal Olivier B. Bommel en Tom Poes. Een imposante reeks van 60 delen met 177 verhalen, waarvan het laatste deel najaar 2018 moet verschijnen. Het oblong-formaat is geheel in lijn met wat Marten Toonder als de ideale vorm voor zijn verhalen beschouwde. De blauwe linnen band zorgt voor een opvallend, karakteristiek accent.

Werkwijze

Van ieder verhaal worden de illustraties in optimale conditie gebracht. Sommige afbeeldingen worden opnieuw gedigitaliseerd of compleet gerestaureerd. De teksten worden bestudeerd op varianten. Iedere aanpassing, tot en met een verplaatste komma, wordt nog eens tegen het licht gehouden. Dit resulteert in een smetteloze editie, die met recht de definitieve genoemd mag worden.

Volgorde

De 60 verschillende delen verschijnen kriskras door elkaar. Dit heeft voor de lezer het voordeel dat recente en oude verhalen in een prettige afwisseling het licht zien, en voor de uitgever dat er meer tijd is om bepaalde ‘probleemverhalen’, waaraan een hoop valt te restaureren, gereed te maken. Als ten slotte alle delen in de juiste volgorde naast elkaar worden gezet, is de chronologie weer intact. Die volgorde is af te leiden uit de verhaalnummers.

Jubileum-jaren

De komende jaren staan er verschillende Toonder-jubilea op de agenda. In het voorjaar van 2011 is het zeventig jaar geleden dat Tom Poes werd geboren. We vieren die verjaardag met twee bijzondere uitgaven: een exclusieve piezografie van ‘De geboorte van Tom Poes’, de allereerste strook uit 1939 waarop Tom Poes figureerde, en een herdruk van het eerste verhaal van Tom Poes als los, oblong boekje. Een jaar later, op 2 mei 2012, is het de honderdste geboortedag van Marten Toonder. Daarom zal het hele jaar 2012 in het teken staan van Toonder, heer Bommel en Tom Poes, met allerlei Toonder-activiteiten, zoals een Bommel-musical door OpusOne en een tentoonstelling in het Letterkundig Museum. De Bezige Bij zal ter gelegenheid daarvan een fraai Schrijversprentenboek uitgeven. Ten slotte ziet in de zomer van 2012 de grote Toonderbiografie van Wim Hazeu het licht.

De in het rood aangegeven delen ontbreken in mijn collectie

De in het blauw weergegeven verhalen (76 van de 177) zijn onder de titel: “Bommel, hoorspelserie naar de verhalen van Marten Toonder” uitgezonden op radio 4/podcast en zijn nu nog te downloaden op www.nps.nl/nps/bommel/ Bewerking en eindregie: Peter te Nuyl. Onder NPS zit een link naar de site van de NPS naar het desbetreffende hoorspel.

2008 Laat dat een les zijn [45]
142 De Krookfilm
143 De transmieter NPS
144 De Vrezelijke Krakken

2008 Een eenvoudig gebaar [59]
174 De zelfkant NPS
175 De vergelder NPS

2009 Heel betreurenswaardig [44]
139 De loodhervormer NPS
140 Het verdwijnpunt NPS
141 Het losgetrilde inzicht NPS

2009 Daar steekt iets achter [58]
172 De spalt
173 Een Bommelding NPS

2009 Diepe roerselen [57]
170 Het ontsollen NPS
171 De antiloog NPS

2009 Een vastberaden heer [47]
147 De Hopsa’s NPS
148 Het spook van Bommelstein
149 De kaligaar NPS

2009 Een lekker stukje [56]
168 Het volledig maken
169 De aamnaak NPS

2010 Nu dit weer [48]
150 De opvoedering
151 De wind der verandering NPS
152 De weetmuts NPS

2010 Een kalmerend prikje [55]
166 De minionen NPS
167 Het spijtlijden NPS

2010 Moet ik dan alles alleen doen? [49]
153 Het Griffoen-ei
154 Het vergeetboekje NPS
155 De zonnige kijk NPS

2010 Een lijdend voorbeeld [54]
164 De Unistand NPS
165 De wadem NPS

2010 Dit is het toppunt! [50]
156 De grijze kunsten
157 De Grote Onthaler NPS

2010 Erger kan het niet worden [53]
162 De toekomer NPS
163 De andere wereld NPS

2011 De plicht roept! [51]
158 De gekikkerde vorst
159 De denktank NPS

2011 Meer dan een heer verdragen kan [52]
160 De uitvalsels NPS
161 De geweldige wiswassen NPS

2011 Jij kunt eigenlijk alles [43]
136 Het kongruwer NPS
137 De ombrenger NPS
138 De kwinkslagen NPS

2011 Naar de verturving [46]
145 De pronen NPS
146 De Doorluchtigheid

2011 Een ruim gebaar [32]
104 De bovenbazen NPS
105 De grootdoener

2011 Met vederlichte tred [36]
115 Bombom de Geweldige
116 De trullenhoedster NPS
117 Het Booroog NPS

2012 Dat spreekt [33]
106 De liefdadiger NPS
107 Het monster Trotteldrom NPS
108 De killers NPS

2012 Een heer van stand [38]
121 De kwade inblazingen
122 De hupbloemerij NPS
123 De bevrijding van Sollidee

2012 Dit loopt uit de hand [42]
133 De erfpachter
134 De waarde-ring NPS
135 De pijpleider

2012 Zoals een Bommel betaamt [22]
73 De split-erwt
74 De achtgever
75 De Zwarte Zwadderneel NPS
76 Het stenenbeen-probleem

2012 Ei, ei! [37]
118 De Maanblaffers
119 De sloven NPS
120 Zijn heldendaden

2012 Je bent er gloeiend bij [26]
86 De nozellarven
87 De dropslaven
88 De herenopstand NPS

2013 Een Bommel staat voor niets [41]

130 De mob-beweging NPS
131 De blijdschapper NPS
132 De slijtmijt NPS

2013 Trammelant en tierelier [24]
80 De kwanten NPS
81 De beunhaas
82 De Kiekvogel NPS

2013 Tom Poes verzint een list [3]
10 De zieke hertog
11 Het monster-ei
12 Kaspar de draak
13 De laatste markies van Carabas

Nog te verschijnen:

2013 Augurken met suiker [39]
124 De Viridiaandinges NPS
125 De tuttelwurm
126 De verdwenen heer

2013 Een waar gelaat [13]
43 De Partij van de Blijheid
44 Mom Bakkesz
45 De kneep van Knipmenis

2013 Het is alles hupsafladder [25]
83 De dankputters
84 De feunix
85 De windhandel NPS

2014 Wat mal! [34]
109 De vuursalamander
110 De Labberdaan NPS
111 De pasmunt NPS

2014 De toorn van een heer [40]
127 De astromanen NPS
128 Het platmaken NPS
129 De onbetaalbare reis

2014 De avonturen van Tom Poes [1]
1 Avonturen van Tom Poes
2 De toverpijp
3 De tovertuin
4 De geheimzinnige roverhoofdman
5 De Drakenburcht

2014 Een gesmoorde kreet [14]
46 De geheimzinnige gaper
47 De Partenspeler
48 Het wroeg-wezen

2014 Hoe loopt dit af? [6]
20 Een oude bekende
21 De Superfilm-onderneming
22 De meester-schilder

2014 Kommer en kwel [27]
89 De Hachelbouten
90 De Bommellegende NPS
91 De toornviolen NPS

2015 Nog meer listen van Tom Poes [4]
14 Het land van de blikken mannen
15 De betoverde spiegel
16 De bergmensen

2015 Krijg de teter! [31]
101 De grauwe razer NPS
102 Het kukel NPS
103 De wilde wagen NPS

2015 Eh… dinges [12]
40 De volvetters
41 Het Wegwerk
42 Eh… dinges

2015 Meer avonturen van Tom Poes [2}
6 Het verdwijneiland
7 De reuzenvogel
8 De rare uitvinding
9 Het eiland van Grim, Gram en Grom

2015 Rook en zwavel op mijn pad [28]
92 Het Lemland NPS
93 De plamoen NPS
94 Het ontstoffen

2015 Een heer gordt zich aan [15]
49 De Schoonschijners
50 De gebroeders Weeromstuit
51 Vriend Vijand

2016 Tom Poes blijft bezig  [5]
17 Het geheim van het noorderlicht
18 De Bommelschat
19 De schat op de zeebodem

2016 Dit neem ik niet! [20]
67 De klonters
68 De muzenis NPS
69 De Atlantiër NPS

2016 Op heterdaad betrapt [9]
30 De grootgroeiers
31 De zeeslang
32 Heer Bommel stuit de vooruitgang NPS
33 De Pierrace

2016 Allemaal holklap [18]
60 De A-prillers
61 De waarzegger
62 De doffe Doffer
63 De knollengaard

2016 Heer Bommel laat zich gelden [7]
23 De Chinese waaier
24 De wonderdokter
25 De watergeest
26 De talisman

2016 Het avontuur roept [30]
98 De Pikkinring
99 Het huilen van Urgje NPS
100 De tijwisselaar NPS

2017 Bevend van woede [16]
52 De wens-werkster
53 Heer Bommel en zijn iksel
54 Het kunsthars-hart
55 De Bommelkuur

2017 Ingrijpende gebeurtenissen [10]
34 Het vibreerputje
35 Solfertje
36 Horror de Ademloze

2017 Dit schreeuwt om wraak [21]
70 De giegelgak NPS
71 De wraakgier
72 Het mengeldier NPS

2017 Par example! [35]
112 De wisselschat NPS
113 De grote Barribal NPS
114 Het Nieuwe Denken NPS

2017 Een struise gestalte [8]
27 De nieuwe ijstijd
28 Het monster van Loch Ness
29 De geheimzinnige sleutel

2017 Met vooruitziende blik [17]
56 De klokker NPS
57 De pruikenmaker
58 De spiegelaar
59 Heer Bommel gaat vereeuwen

2018 Een misselijk gedoe [11]
37 De betoverde prinses
38 Kwetal de breinbaas
39 Het lijmteem

2018 Bedenk eens wat, Tom Poes! [19]
64 Het slaagsysteem
65 De daadsteller
66 De kniphoed NPS

2018 Zoals mijn goede vader zei… [29]
95 De wezelkennis
96 Het boze oog NPS
97 De niks NPS

2018 Net wat ik al dacht [23]
77 De zwelbast
78 Het overdoen NPS
79 De argwaners

2018 Als dat maar goed gaat [60]
176 Het Bommel-verschiet NPS
177 Het einde van eindeloos NPS

3  Koning Willem Alexander -
laat zijn naam gezegend zijn,
Heer, door u die als geen ander
koningen regeert en leidt.

4  Heer, wij bidden voor de wereld,
rechters en de overheid,
wereldleiders en regeerders,
draag hen allen wereldwijd.

Tekst: Ria Borkent, melodie oud Liedboek (1973) gezang 459, nieuwe Liedboek (2013) 801 | John Stainer)

Zondag 28 april, een dag na de verjaardag van Prins Willem Alexander en twee dagen voor de abdicatie van Koningin Beatrix en de inhuldiging van Willem Alexander als koning der Nederlanden, gaat de preek over Psalm 72. Daar krijgen we een beeld van de gestalte van een de werkelijke koning. Daarna zingen we een Gebed voor de koning, geschreven door Ria Borkent op melodie van gezang 459 van het Liedboek van 1973 ; in het nieuwe Liedboek van 2013 is dat lied 801.

Ik nodig de kerkgangers uit om hun gebeden voor de koning te e-mailen, zodat die meegenomen kunnen worden in de dienst of hier onder te posten. Je mag je natuurlijk laten inspireren door Psalm 72.

‘De Heer regeert vanaf het hout’

We hebben gezongen uit dat lied van Venantius Fortunatus, uit de zesde eeuw, met die opmerkelijke woorden van de vierde strofe:

Wat David in zijn vrome lied
voorspeld heeft, dat is nu geschied.
Hij heeft de volkeren geleerd
dat God vanaf het hout regeert.

Dat vrome lied van David dat zal wel een psalm zijn, maar welke? Waar lezen we dat? U zult dat tevergeefs zoeken in uw bijbel, maar toch is volstrekt duidelijk welke psalm daarmee bedoeld is.
Het is een van de psalmen over het Koningschap van God, en wel Psalm 96,10
We lezen in de Nieuwe Bijbelvertaling daar:

Zeg aan de volken:
‘De HEER is koning.
Vast staat de wereld, zij wankelt niet.
Hij oordeelt de volken naar recht en wet.’

De NBV zet veel werkwoordsvormen om in zelfstandige naamwoorden, bijvoorbeeld het werkwoord ‘regeren’ in het zelfstandig naamwoord ‘koning’, en zo leest de Statenvertaling hier:

Zegt onder de heidenen:
De HEERE regeert;
ook zal de wereld bevestigd worden, zij zal niet bewogen worden;
Hij zal de volken richten in alle rechtmatigheid.

Daar staat dus de Heer regeert, maar daarmee zijn we er nog niet. We vinden nog niet dat God vanaf het hout regeert.
Daarvoor gaan we terug naar de eerste christelijke schrijver na het Nieuwe Testament, Justinus de martelaar uit de tweede eeuw. Van zijn werken zijn twee verdedigingen van het christelijk geloof overgeleverd en een dialoog met een Jood. In de dialoog citeert hij Psalm 96,10 in het Grieks en daar staat dan volgens Justinus: ‘

Zegt onder de heidenen:
De HEER regeert vanaf het hout;

Voor Justinus is het duidelijk dat dat hout waarover Koning David spreekt in deze psalm het kruishout is, waar de ‘Koning der Joden’ is gekruisigd. Nu zijn er inderdaad enkele oude handschriften van de Griekse vertaling van het Oude Testament (LXX) waar die woorden vanaf het hout (απο του ξυλου) staan en Justinus beschuldigt de Joden dat zij die woorden in de meeste handschriften hebben geschrapt, omdat die naar Christus verwezen. In ieder geval vinden deze woorden hun weg, ook naar de oude Romaanse Psalter (dicite in nationibus Dominus regnauit a ligno), zeg maar de voorloper van de Psalmen in de Latijnse vertaling van Hieronymus, de Vulgaat en tot op de dag van vandaag zijn er liturgische teksten die gereciteerd worden en teruggaan op deze oude Romaanse Psalter. Nog steeds gaat de boodschap van de Oude Kerk uit: dat de Heer regeert vanaf het hout. En daarmee brengt de Oude Kerk onder onze aandacht dat Jezus niet alleen als gewillig Lam de zonden op zich nam, als onze enige Hogepriester die zichzelf ten offer gaf, maar even zeer dat Hij zijn lijden en sterven op koninklijke, ja majesteitelijke wijze op zich nam. Zijn sterven was daad, regeringsdaad, het Lam regeert, de Heer regeert vanaf het hout. Hier is een koning die de strijd aangaat tegen “de duivel en zijn hele rijk”, daarom was Luther deze verkeerde vertaling van Psalm 96,10 ook lief. Hij ging de strijd aan en overwon. Dat is pas met Pasen duidelijk maar zijn overwinning was aan het kruis. Daar heeft hij de macht van de zonde, de macht van de dood meegenomen in zijn verlossend sterven. Daarom spreekt de evangelist Johannes ook over Jezus verhoging, als hij het heeft over zijn zijn kruisiging. Deze koning regeert vanuit de diepste vernedering, zijn troon is een kruis, omdat deze koning onder ons is als een die dient. En het kruis is zijn zege-teken, zoals Gezang 186 dat zo prachtig bezingt: ‘Zing, mijn tong, bezing het teken van de zege in de strijd; ‘t vaandel dat de Heer zal steken, is het kruis waaraan Hij lijdt.’

Een koninklijk sterven

Lucas laat duidelijk uitkomen dat Jezus als koning sterft. Allereerst het opschrift boven zijn hoofd: ‘Dit is de koning van de Joden’. Als koning was Jezus Jeruzalem ingegaan, als vredesvorst rijdend op een ezel.
Wie herkent in deze machteloze gekruisigd een regerend vorst? Wel, de ene moordenaar die met Hem gekruisigd is en met Hem zal opstaan, omdat Hij zich onderwerpt aan deze koning:
‘Jezus, denk aan mij wanneer u in uw koninkrijk komt.’ Het is wat, je lot in de handen leggen van de lijdende en stervende Christus. Op dat moment was Hij niet om aan te zien, met zijn trillend en uitgemergeld lichaam, waar de lichaamssappen zich een weg naar beneden zochten. Of – om het met de woorden van Psalm 22,15v te zeggen:

Als water ben ik uitgegoten,
mijn gebeente valt uiteen,
mijn hart is als was,
het smelt in mijn lijf.
Mijn kracht is droog als een potscherf,
mijn tong kleeft aan mijn gehemelte,
u legt mij neer in het stof van de dood.

Maar de misdadiger herkent in hem de koning en het is met majesteit, met koninklijke waardigheid, met soevereiniteit dat Jezus de misdadiger zijn zonde vergeeft en hem de toegang verleent tot het Koninkrijk der hemelen.
‘Hij die zichzelf niet kon redden, deze volstrekt onmachtige is Degene die het Koninkrijk opent, de Voorganger op een lange, maar niet doodlopende weg.’
Dat is het geheim van het kruis, dat is het geheim van zijn koningschap. Voor theologen soms verborgen maar voor misdadigers zichtbaar, geopenbaard door de hemelse Vader.
Nee, niet alleen als de grote medelijdende Hogepriester, maar ook als de zachtmoedig koning. Lees de trekken van deze koning in Psalm 72,12-13 de koningspsalm.

Hij zal bevrijden wie arm is en om hulp roept,
wie zwak is en geen helper heeft.
Hij ontfermt zich over weerlozen en armen,
wie arm is, redt hij het leven.

Hij verlost hen van onderdrukking en geweld,
hun bloed is kostbaar in zijn ogen.

Zijn koningschap heeft hij zelf onder woorden gebracht met de woorden:

‘Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, want mijn juk is zacht en mijn last is licht.’ (Mt 11,28-30)

Kom, laten we ons scharen onder het vaandel van deze koning, het kruis. Wat een fantastisch evangelie: de Heer ”regeert vanaf het hout”!

Orde van dienst

Meditatie gehouden op Witte donderdag 2013 in Heerde (GKv/NGK)

Welkomstekst
Openingstekst
Zingen: EL 300 ‘vert.II’: Bij God ben ik geborgen’ (Taizé)
Gebed
Lezen: Lucas 23,33-45
Zingen: LBvdK: Gezang 185 : 1+4+10
Meditatie ‘De Heer regeert vanaf het hout’
Zingen: LBvdK: Psalm 99 : 3+4
Gebed
Zegening

Hymnus in Honore Sanctae Crucis

Het complete lied van Venantius Fortunatus in het Latijn:

Vexilla regis prodeunt,
fulget crucis mysterium,
quo carne carnis conditor
suspensus est patibulo.

Confixa clavis viscera
tendens manus, vestigia
redemptionis gratia
hic inmolata est hostia.

Quo vulneratus insuper
mucrone diro lanceae,
ut nos lavaret crimine,
manavit unda et sanguine.

Inpleta sunt quae concinit
David fideli carmine,
dicendo nationibus:
regnavit a ligno deus.

Arbor decora et fulgida,
ornata regis purpura,
electa, digno stipite
tam sancta membra tangere!

Beata cuius brachiis
pretium pependit saeculi!
statera facta est corporis
praedam tulitque Tartari.

Fundis aroma cortice,
vincis sapore nectare,
iucunda fructu fertili
plaudis triumpho nobili.

Salve ara, salve victima
de passionis gloria,
qua vita mortem pertulit
et morte vitam reddidit.

Ik praat met Ida een meisje van veertien. ‘Ik was altijd alleen’ zegt ze. ‘Alle meisjes hebben vriendinnen, ik niet. En toen was er een meisje dat aardig tegen me deed. Ze deed ook gekke dingen. Jatten uit de winkel, blowen, drinken. Ik was zo blij dat ik iemand had bij wie ik hoorde. Het kon me niet schelen wat ze deed en ik deed mee.’ Toen kwamen de jongens, de een na de ander. Ida werd ‘het meisje dat je makkelijk kon krijgen’. Ze werd het meisje dat je kon gebruiken, pijn doen. Ze ontkende het tegen haar ouders, maar op straat wist iedereen het.
Ze ging niet meer naar school, de ouders sloegen alarm, jeugdzorg werd ingeschakeld, Ida werd uit haar omgeving weggehaald, maar ze liep weg.
Uiteindelijk komt ze ‘gesloten te zitten.’ Een zelfbeeld beneden nul, trauma’s, doodsbang voor de andere meisjes op de groep. Dan kom ik haar tegen en ze begint tegen me te praten.
Vooral over de nachten. Ze durft niet te gaan slapen. Ze huilt de hele nacht. Ze roept wel naar iemand, maar ze weet niet naar wie. Ik vertel haar over God. Ze kent een paar Bijbelverhalen.
Haar roepen wordt bidden en ze gaat warempel slapen.
We gaan bijbellezen samen. Psalmen. De liederen van een man, drieduizend jaar geleden, die herder was en koning, die op de vlucht was, veldslagen voerde en in zijn emoties kan ze zo de hare herkennen. Ida en ik lezen en hertalen Psalm 32. Mensen zijn niet zo veranderd en God is zeker niet veranderd.

Psalm 32

Hertaald door een meisje van 14
1 Je bent opgelucht als je vergeven bent
De slechte dingen die je hebt gedaan zijn doorzichtig geworden.
2 Je bent blij als de Heer je niet meer schuldig vindt,
als je niks meer te verbergen hebt.
3 Zolang ik zweeg voelde ik mij depressief
ik was steeds bang
ik had een laag zelfbeeld
Ik was steeds heel moe.
4 Toen zei ik wat ik gedaan heb
en U werd niet woedend. Ik zei: ‘Ik geef toe dat ik heel fout was.’
En U vergaf mijn zonde en mijn schuld.
6 Ik raad anderen aan om, als je je schuldig voelt
Dat toe te geven aan God.
Je wordt dan niet meer overspoeld door wat je overkomt.
7 Bij U ben ik veilig.
Ik zie het licht aan het eind van de tunnel.
8. God zegt: ik geef je kracht en inzicht
0m te weten wat je wel en niet moet doen.
Ik ben bij je.
9. Wees niet eigenwijs, zodat je je vrijheid terug krijgt.
10. Wie domme dingen doet komt in problemen,
maar wie op de heer vertrouwt wordt met liefde omringd.

In de instelling waar ik werk kom ik regelmatig meisjes zoals Ida (van wie de naam en een paar details natuurlijk verzonnen zijn) tegen. Met vreselijke verhalen en emoties waar ze vaak geen woorden voor hebben. Ik hertaal Psalmen met ze als dat aan de orde is. We lezen de psalm eerst helemaal, dan zin voor zin en vullen er de woorden en beelden in die bij het meisje passen. Het resultaat is ook voor mij verbazend en ontroerend.

Enkele andere voorbeelden:

Psalm 1

Je bent gelukkig
Als je geen verkeerde dingen doet
Als anderen dat vragen.
Als je niet mee doet met dingen
die God niet wil,
maar plezier hebt in dingen
die God ook plezier geven
en als je nadenkt bij alles wat je doet.

Zo iemand is als een diamant
Die schittert als het licht er op schijnt.
Ze maakt de wereld mooier.

Zo gaat het niet met mensen die erop los leven.
Ze zijn als een lege verpakking
Die wordt weggegooid.

Met mensen die fout leven kan het even goed gaan
Dan gaat het mis.
Mensen die fout leven voelen zich niet thuis
Bij mensen die gewoon gelukkig zijn.
Mensen die goed leven vinden geluk en rust.
Mensen die alles willen verliezen alles.

Psalm 4

Als ik U roep, in gedachten,
wilt U me dan laten merken dat U me hoort? Geef mij een anti-pest-jas
waar gemene woorden van afglijden.
Help me en hoor mijn gebed alstublieft!

Meisjes, luister: hoe lang gaan jullie nog door
Met leugens en flauwe dingen?
God is bij mensen die bij Hem willen zijn
en als je tegen Hem praat, dan luistert Hij.
(………..)
Iedereen probeert gelukkig te worden.
Heer, maakt U mij gelukkig
door bloemen te zien en liefde te ervaren.
Ik heb meer aan U dan aan blowen en seks.

Ik probeer rustig in mijn bed te liggen. Dan slaap ik elke keer weer in.
Het is hier vertrouwd en veilig. Niemand komt zomaar binnen.
En U bent er ook.

Psalm 23

De heer is mijn Vader
Hij zal mij alles geven wat ik nodig heb.
Hij brengt mij naar de vrijheid.
2. hij geeft mij rust
hij troost mij in verdriet.
3 hij geeft mij kracht
en laat mij zien wat goed is om te doen
4 Al voel ik me van binnen somber en alleen
er is hoop.
Ik heb zoveel dingen gedaan
Maar ik leef nog. Ik ben hier.
U beschermt mij.

5 Heer, u nodigt mij uit voor een feest
op de dag dat ik vrij kom.
Mensen zullen een andere Anja zien,
Iemand die rust heeft gevonden
En weet wat ze wil.
6 Door opa en oma ervaar ik dat God liefde is.
Mijn leven lang wil ik leven in vrijheid en liefde.

Psalm 139

God, U kent mij
U weet alles van me
U weet alles wat ik heb gedaan
U kent mijn plannen voor de toekomst.

Ook al ga ik om met slechte mensen
Ook al doe ik zelf slechte dingen
U ziet het. U grijpt zelfs in.

Als ik bang ben, voor de dood bij voorbeeld,
Als ik helemaal alleen ben
God is er.
Als ik dingen doe die slecht zijn
God vindt mij niet slecht
Maar Hij laat wel zien wat er niet klopt.

Zoals ik van mijn moeder houd
En een hekel heb aan mensen
Die haar kwaad willen doen,
Zo heb ik een hekel aan mensen
die slecht over God praten
of die raar kijken als het over God gaat.

God, kom dicht bij mij met uw licht
Laat me zien wie ik ben en wie en wat goed voor mij is.
Help me zo te leven als mijn leven bedoeld is.

Het NBG werkt aan een bijbelvertaling voor mensen met weinig leeservaring: de Bijbel in Gewone Taal (BGT). Deze BGT houdt rekening met het feit dat deze doelgroep een kleinere woordenschat heeft. Anders gezegd: de BGT vertaalt het Hebreeuws en Grieks in woorden die deze doelgroep zelf gebruikt. Van sommige Psalmen is inmiddels een concepttekst beschikbaar. Bijvoorbeeld van Psalm 150. 

Mensen met weinig leeservaring gebruiken geen woorden als loven, gewelf en reidans. Daarom ben ik blij met de BGT. Niet om hem in plaats van de NBV te gebruiken, maar wel om hem ernaast te gebruiken. Je kunt beter de BGT lezen dan de kinderbijbel. En kinderen kunnen deze BGT al heel snel goed begrijpen. Het is ook een veel betere vertaling dan bijvoorbeeld Groot Nieuws of Het Boek. Trouwens, Het Boek gebruikt wel het woord ‘reidans’ en De Groot Nieuws Bijbel heeft het woord ‘firmament’.
Het gaat erom dat ook deze doelgroep de Bijbel kan lezen, ja, in eigen taal hoort over de grote daden van God (Handelingen 2:11). Dicht bij de grondtekst. Niet letterlijk, maar wel in de taal die men zelf gebruikt. Een taal met korte zinnen en gewone woorden. Een Bijbel in Gewone taal dus.

Paleis

Opvallend is dat de BGT wel het woord tempel gebruikt. Dat is geen alledaags woord, maar de BGT gebruikt het hier met opzet. Waarschijnlijk begrijpt ook een mens met weinig leeservaring de woorden ‘heilig’ en ‘woning’. Maar de combinatie van die twee woorden zou hem in verwarring kunnen brengen. Vandaar ‘heilige tempel’. Want de heilige woning van God, dat is toch de tempel?
En wat stelt u zich voor bij een ‘machtig gewelf’ (NBV) of ‘machtig uitspansel’ (NBG-vertaling 1951)? Dan is ‘hemels paleis’ toch veel mooier en duidelijker? De psalmist laat voor mijn gevoel ook een beetje in het midden of dat hemels paleis op aarde staat of dat die heilige tempel in de hemel staat. Of is het zoals we bidden in het Onze Vader: ‘op aarde zoals in de hemel?’

Loven

Wat is loven eigenlijk? Het Boek zegt ‘prijzen’ en de Groot Nieuws Bijbel heeft ‘eren’. Eigenlijk zegt de BGT het heel mooi in gewone taal: zing. Zeven keer horen we ‘zing’. Loven is wel niet precies hetzelfde als zingen, maar in de context van al die muziekinstrumenten komt het daar wel op neer. Daarom is het een goede keuze. Voor Hem zingen en voor Hem spelen op muziekinstrumenten, dat is toch hetzelfde als Hem loven? Hem loven met alles wat je hebt.

Reidans

Is een reidans hetzelfde als dansen in een rij? Een soort polonaise? Ja en nee. Er staan een paar mooie voorbeelden van reidansen in de Bijbel. Ik denk aan Psalm 136. Deze psalm brstaat uit 26 strofen, waarvan de eerste zin steeds verschilt en de laatste zin telkens weer luidt: ‘Want zijn goedertierenheid is voor eeuwig.’
Jammer dat dit in de nieuwe berijming is weggevallen, want daardoor verdwijnt het effect van de reidans. Je krijgt een mooi effect als je de voorzanger telkens die wisselende eerste zin laat zingen en de hele gemeente diezelfde refreinzin. Dan kun je er ook bij dansen, want dan hoef je niet telkens op papier te kijken hoe die zin gaat.
Zo stel ik me ook voor dat het gegaan is bij het lied van Mozes (Exodus 15). We lezen dat Mozes samen met de Israëlieten het lied zong. Daarna staat dat Mirjam het refrein zong: ‘Paarden en wagens stortte Hij in zee.’ Ik stel me zo voor dat Mozes en een paar anderen telkens een regel reciteerden op een bepaalde toon en dat de vrouwen dan onder leiding van Mirjam het refrein herhaalden en daarbij dansten.
Zo heb ik ook eens met een groep Psalm 150 in reidans gereciteerd. Je krijgt dan een mooi effect: een reidanseffect.

Voorzanger: Zing voor God in zijn heilige tempel, zing voor hem in zijn hemels paleis.
Allen: Alles wat leeft, zing voor de Heer!
Voorzanger: Zing voor hem, want hij doet wonderen. Zing voor hem, want groot is zijn macht.
Allen: Alles wat leeft, zing voor de Heer!
Voorzanger: Zing voor hem! Klap in je handen en dans. Allen: Alles wat leeft, zing voor de Heer!
Voorzanger: Zing voor hem en maak muziek. Speel op harpen en op fluiten.
Allen: Alles wat leeft, zing voor de Heer!
Voorzanger: Speel op trommels en trompetten, dank hem met alle instrumenten.
Allen: Alles wat leeft, zing voor de Heer!

Sommige mensen vinden dat je letterlijk moet vertalen. Dat gaat dan woord voor woord of zin voor zin. Dat vindt men het meest zuiver. Je ziet bij de BGT dat de vertaling soms de vers-indeling doorkruist. Dat is bij Psalm 150 zo bij de verzen 3 tot en met 5. Bij lange na niet letterlijk dus. En toch blijft het dicht bij de grondtekst. Dat komt omdat men in gewone taal zegt wat er wordt bedoeld. Wij zeggen tegenwoordig niet meer: alles wat adem heeft. Vandaag zeggen we: alles wat leeft. Zo heb je een Bijbel in Gewone Taal.

Psalm 150 (BGT-vertaling)

1 Zing voor God in zijn heilige tempel,
zing voor hem in zijn hemels paleis.
2 Zing voor hem, want hij doet wonderen.
Zing voor hem, want groot is zijn macht.

3-5 Zing voor hem!
Klap in je handen en dans.
Zing voor hem en maak muziek.
Speel op harpen en op fluiten,
speel op trommels en trompetten,
dank hem met alle instrumenten.
6 Alles wat leeft, zing voor de Heer!

Verschenen in Opbouw 57/03, 9 februari 2013, 36-37
Illustratie: Syn machtig ferwulft, een schilderij van Henk Pietersma over Psalm 150.

In een boek over vrome vrouwen in de Middeleeuwen las ik een prachtig stukje over Beatrijs van Nazareth. Zij leefde in een intense liefdesrelatie met Jezus, en kreeg bijzondere visioenen. Maar het waren niet de visioenen die het doel waren in haar leven, maar de liefde, liefde voor God en voor de mensen. En dat wist ze ook heel praktisch te maken. Ze hielp waar ze maar kon, en er kwamen heel veel mensen naar haar toe voor advies en voor gebed. Op een keer kwam er een man naar haar toe die haar vroeg om voor hem te bidden voor ‘de gave der tranen’.

Daar moest ik wel even over nadenken. We willen toch veel liever lachen en vrolijk zijn dan huilen? Niemand wil verdriet of problemen, daar vraagt een mens niet om. Integendeel, als er problemen komen, willen we dat die zo snel mogelijk weer verdwijnen.

In de krant

Een paar dagen later kwam ik in de krant bijgaande advertentie tegen. Dat is nog eens goed nieuws: iemand garandeert met 100% zekerheid dat hij al je problemen kan oplossen: liefde, seks, familie, werk, geluk …. alles kan door deze specialist worden geregeld.

Die tweede plaats op de Afrikaanse helderziendenbeurs prikkelde trouwens wel mijn fantasie. Hij had dus niet eens gewonnen. Die nederlaag had hij als helderziende toch wel kunnen zien aankomen? En hoe zou zo’n verkiezing eigenlijk gaan? Zouden alle deelnemende waarzeggers de opdracht krijgen om te voorspellen wie er eerste zou worden? En hoe zou de jury dan de winnaar kiezen? Ingewikkeld hoor…..

Garantie

Toen ik uitgelachen was over mijn eigen fantasietjes draaide mijn stemming om en werd ik een beetje boos. Iemand die zo’n advertentie zet is toch een vreselijke oplichter? Wie trapt daar in? Mensen die hopeloos zijn en de weg niet meer weten in het leven, dacht ik. En die worden dan genept waar ze bij staan. Want wie kan er nu 100% garantie geven dat je gelukkig wordt? Ik vroeg mij af hoe zo’n waarzegger daarmee weg komt. De volgende dag komt de klant er immers achter dat het niet waar is, en dan …?

Pijnlijk

Maar toen moest ik ineens denken aan sommige advertenties die ik in de christelijke pers heb gezien en ik besefte met pijn in mijn hart dat die soms wel heel erg lijken op de reclame van deze waarzegger. Ik schrijf er een paar letterlijk voor u over: ‘Kom en ontvang genezing’, ‘Heling van al uw kwalen’, ‘Financiële voorspoed voor iedereen’ ‘Blijf niet ziek, maar kom naar deze speciale dagen….’ Als ik denk aan al die arme, wanhopige mensen die worden aangetrokken door zulke oneerlijke advertenties, wereldlijke of christelijke, en van wie verreweg de meesten teleurgesteld zullen worden, dan is het om te huilen.

Lachen of huilen

Daarmee was ik weer terug bij die man die bij Beatrijs van Nazareth kwam vragen om de gave der tranen. Ik denk dat ik hem nu wat beter begrijp. Soms is het beter om eerlijk te huilen dan om onwaarachtig achter schimmen aan te jagen.

Zelf weet ik uit ervaring dat God wonderen doet. Maar ik heb intussen ook geleerd dat hij niet al onze moeilijkheden oplost. Het evangelie gaat niet over de vervulling van al onze wensen en de oplossing van al onze noden. Het hart van het geloof is juist trouw zijn aan God, wat er ook gebeurt in ons leven.

En terwijl ik de krant met de advertentie weglegde, bedacht ik dat ik zelf ook graag het gebed wilde bidden van die man die bij Beatrijs kwam, maar dan een beetje aangepast: ‘Heer, geef mij de gave van de tranen om mee te lijden met wie ongelukkig is, en de gave van de lach om mijzelf of een ander bij gelegenheid weer op te beuren.’

Psalm 139 is een bekende en geliefde psalm. Het is een heel persoonlijke en intieme psalm.
Deze psalm zingt aan de ene kant hoe God ver weg is en aan de andere kant hoe Hij dichtbij is.
In Met Andere Woorden – het kwartaalblad over bijbelvertalen van het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) – besprak drs. Pieter Booij Psalm 139 in de Bijbel in Gewone Taal (BGT). Het trof mij hoe hij boven de psalm zette: ‘Denken over God in gewone taal.’ 

In het najaar van 2011 is er een prent gedrukt van een gedeelte van de nu nog resterende gebouwen van de Abdij van Cluny (Bourgondië, Frankrijk). Het is eigenlijk een vervolg op de eindejaarskaart van 2010. In de nieuwe prent wordt de abdij vanuit een ander standpunt gezien, waardoor er meer van de architectuur te zien is. Het thema “IK BEN” van de eindejaarskaart 2010 is in deze prent op  een andere manier verwerkt. Het is een 7 kleurenprent geworden, (beeldmaat: 30 x 21cm.) op een mooi papier (incisioni 190 grams) gedrukt in kleine oplaag; 15 ex. (De lucht/achtergrond is wit). Deze prent is te koop aangeboden voor € 75,00 excl. eventuele verzendkosten. Van elke verkochte prent (dat waren er 10) is er op de sluitingsdatum (31 januari 2012) € 25,00 overgemaakt aan de Stichting Red een Kind te Zwolle.